1. Ouders & Cliënten
  2. Voor kinderen
  3. Scholen & verwijzers
  4. Kennisverdieping
  1. Nieuws
  2.   /   Over braams
  3.   /   Links
  4.   /   Contact
Hulpmiddelen gebruiken

Hulpmiddelen gebruiken


Tom Braams

deze tekst is ontleend aan “Kinderen met dyslexie”
(editie 2009)

Copyright (c) 2009 Uitgeverij Boom en Tom Braams





Gelukkig leven we in een tijd waarin er voor mensen met dyslexie hulpmiddelen te kust en te keur zijn. In deze paragraaf worden de belangrijkste besproken. Eerst wordt de vraag besproken wanneer je lees- en schrijfhulpmiddelen gaat inzetten. Zowel ouders als leerkrachten kunnen hier huiverig voor zijn als een kind nog leesonderwijs of leesbehandeling krijgt. Maak je een kind niet ‘lui’ door hem hulpmiddelen te geven? Remt het de lees- en spellingontwikkeling niet, net zoals het gebruik van een rekenmachine er toe leidt dat veel kinderen niet meer kunnen rekenen?

Hulpmiddelen voor het lezen en spellen zijn buitengewoon belangrijk. Er is geen enkele reden om te vermoeden dat kinderen die leeshulpmiddelen gebruiken minder goed vooruitgaan met lezen als kinderen die het helemaal op eigen kracht moeten doen. Het tegendeel is het geval! Kinderen die flink achter zijn met lezen, lezen in het algemeen heel weinig. Een kind in groep zes leest gemiddeld wel 5000 woorden per week, een dyslectisch kind dat geen hulp krijgt maar enkele honderden. Dat is minder dan een tiende van de leeftijdsgenootjes! En dat terwijl dat dyslectische kind eigenlijk véél meer dan die 5000 woorden zou moeten lezen: als een leerproces (van wat dan ook) erg veel moeite kost, moet je véél oefenen, méér dan anderen! Het gebruik van leeshulpmiddelen zoals een daisyspeler of tekst-naar-spraaksoftware leidt er juist toe dat kinderen veel méér lezen. Ze moeten, om de tekst goed te begrijpen, zelf ook meelezen. Ze hoeven niet langer te raden naar wat er staat, het voorlezen geeft het goede woord. Ze gaan door het gebruik van hulpmiddelen dus éxtra vooruit en begrijpen de voorgelezen tekst sneller! Het gebruik van een hulpmiddel maakt de leerling zelfstandiger; minder afhankelijk van zijn omgeving.

Er is nóg een reden waarom hulpmiddelen al snel (bijvoorbeeld in groep vier of vijf) moeten worden ingezet. En dat is dat dyslectische kinderen anders ook met vakken waarbij ze moeten lezen (zoals rekenen en wereldoriëntatie) niet goed mee kunnen doen en achterop kunnen raken. Daardoor wordt het onderwijsprobleem dus nog veel ernstiger en wordt het kind onnodig gekweld. Dat is simpelweg niet nodig. Ik beschouw het niet inzetten van hulpmiddelen op school als een dyslectisch kind daar zich beter mee kan redden als een foute beslissing met ernstige pedagogische en onderwijskundige gevolgen.

De volgende vraag is dan natuurlijk: wanneer zijn hulpmiddelen niet meer nodig? Ook daarop kan het antwoord eenvoudig zijn: dat bepaalt de gebruiker. Als een hulpmiddel geen toegevoegde waarde meer heeft (als het nèt zo goed gaat zonder), dan zul je het hulpmiddel niet meer gebruiken. Die bril zet je toch af als die niets toevoegt? En dat pilletje slik je toch liever niet? Zo is dat met hulpmiddelen ook: ze vragen toch om extra inspanning, extra handelingen, meer gedoe. Aan de andere kant zijn er ook hulpmiddelen die iedereen gebruikt: hulpmiddelen die voor iedereen een toegevoegde waarde hebben. De spellingcontrole in Word is zo’n voorbeeld. Die zet je niet uit, elke fout die gesignaleerd wordt is meegenomen. Zo is dat voor volwassen dyslecten ook: zij kunnen vaak nog goed gebruik maken van dyslexiehulpmiddelen omdat deze het lezen vergemakkelijken en ze met minder moeite hun werk kunnen doen.

In principe kunnen hulpmiddelen (in Nederland) ook worden gebruikt bij toetsen en examens (zie www.steunpuntdyslexie.nl voor recente informatie). Een voorwaarde is dat een leerling een dyslexieverklaring heeft die is afgegeven door een bevoegde psycholoog of orthopedagoog die de leerling op dyslexie heeft onderzocht. Verder moet de directeur van de school bij examens op het voortgezet onderwijs toestemming geven voor gebruik van hulpmiddelen bij examens. In de dyslexieverklaring kan worden opgenomen welke hulpmiddelen door de onderzoeker noodzakelijk worden gevonden om goed onderwijs te kunnen volgen. Voor belangrijke toetsen (o.a. CITO Eindtoets, eindexamens) hebben scholen digitale versies beschikbaar die speciaal voor dyslectische leerlingen zijn ontwikkeld. Het is ouders aan te raden zich tijdig over de mogelijkheden te laten informeren. Voor leerlingen is het belangrijk dat ze hebben kunnen oefenen met de hulpmiddelen die ze tijdens een toets of tentamen mogen gebruiken.

Onder het menu, links op deze pagina, worden de belangrijkste hulpmiddelen besproken.
Ook hier is het nuttig recente informatie te zoeken.

Het is zeer aan te raden om kinderen eerst een hulpmiddel te laten uitproberen voor tot aanschaf over te gaan. De behoeften van dyslectische kinderen kunnen erg verschillen, afhankelijk van hun lees- en schrijfvaardigheden. Ook verschillen kinderen sterk in hun beoordeling van het gebruiksgemak: wat de ene plezierig vindt in gebruik vindt de andere onhandig. Voor bijna alle hulpmiddelen geldt dat er moet worden geoefend om ze goed te leren gebruiken.